„Cicha wielkość” i artysta

Hrabina Louise von Krockow (1749–1803) utrzymywała kontakty z artystami i filozofami, angażowała się w edukację dziewcząt i opublikowała na ten temat rozprawę, która doczekała się kilku wydań. Większość z nich ilustrowana była dwiema rycinami Daniela Chodowieckiego, którego twórczość znajdzie się w centrum konferencji. Wydawca Louise, Johann Christian Haken, określił tę niezwykłą jak na swoją epokę kobietę mianem „cichej wielkości”.

Program

Powitanie
Dr hab. Sven Tode – historyk, profesor Uniwersytetu Europejskiego we Flensburgu. Habilitował się na podstawie rozprawy poświęconej protestanckiemu i katolickiemu duchowieństwu parafialnemu w Prusach w latach 1518–1772. Od 2012 roku jest przewodniczącym Stowarzyszenia Kopernikańskiego na rzecz Historii i Krajoznawstwa Prus Zachodnich (Copernicus Vereinigung für Geschichte und Landeskunde Westpreußens e. V.). Współwydawca czasopism i serii „Preußenland”, „Vestigia Prussica” oraz „Quellen und Darstellungen zur Geschichte Westpreußens”.

Życie i twórczość Daniela Chodowieckiego jako pierwszego ilustratora mody
Badacze rzadko zwracają uwagę na fakt, że Daniel Chodowiecki był jednym z pierwszych ilustratorów mody. Tę śmiałą tezę można uzasadnić między innymi na podstawie jego dziennika z podróży do Gdańska oraz późniejszych ilustracji kalendarzowych, w których szczegółowo ukazywał przemiany mody swoich czasów. Miał szczególne „oko” do przedstawiania stroju swoich modeli – stało się to charakterystyczną i niepowtarzalną cechą rysowanych przez niego postaci.

Autorka wystąpienia, Aleksandra Kajdańska, przybliży zatem życie artysty oraz przeanalizuje wybrane ilustracje, wyjaśniając między innymi, czym były takie zapomniane dziś elementy i fasony stroju jak „Calash”, „Chapeau à la Philadelphia” czy „Retrouse”.

Dr Aleksandra Kajdańska – historyczka sztuki, teatrolożka i tancerka. Zajmuje się tańcem historycznym, ze szczególnym uwzględnieniem historii tańca w Gdańsku, oraz rekonstruuje dawne tańce na podstawie zachowanych źródeł. Prowadzi autorskie zajęcia z historii ubioru, kładąc szczególny nacisk na historię kultury Gdańska.

„Cicha wielkość” – porozmawiajmy o Louise von Krockow
Co łączy niewielką wieś na Pomorzu Gdańskim z wielkim artystą Danielem Chodowieckim? Skąd pochodzi określenie „cicha wielkość”?

W naszym wprowadzeniu przedstawimy sylwetkę niezwykłej kobiety, która utrzymywała kontakty z artystami i filozofami, angażowała się w edukację dziewcząt i poświęciła temu zagadnieniu dzieło, które doczekało się kilku wydań. Margarethe Regina Louise hrabina von Krockow, z domu von Göppel (17.02.1749–08.02.1803), ucieleśniała ideały oświecenia i potrafiła wzbudzić zainteresowanie opinii publicznej swoją osobą oraz działalnością, która przyciągała znane osobistości do tego odległego zakątka ówczesnych Prus Zachodnich.

Grażyna Patryn – była kierowniczka Muzeum Regionalnego w Krokowej, filii Muzeum Prus Zachodnich w Warendorfie. Studiowała muzykologię i etnomuzykologię na Uniwersytecie Jagiellońskim.

Piórem i rylcem: ideały wychowawcze oświecenia u Louise von Krockow i Daniela Chodowieckiego
Louise von Krockow z dumą podkreślała, że nie kto inny jak Daniel Chodowiecki wykonał dwie ryciny do jej dzieła pedagogicznego „Wohlthätige Vorschläge zur Erziehung hülfloser Mädchen aller Stände”. Nie był to przypadek. Słynnego rytownika i arystokratyczną pisarkę łączyło nie tylko filantropijne zaangażowanie na rzecz edukacji szkolnej dziewcząt, lecz także elementy biografii, takie jak wyznanie kalwińskie oraz związki z Prusami Zachodnimi.

Wykład przedstawi wybrane miedzioryty i rysunki Chodowieckiego na tle jego niezwykłej biografii oraz przyjrzy się wyrażanym w nich ideałom i koncepcjom edukacyjnym. Na wiele sposobów uzupełniają one twórczość pisarską Louise von Krockow, ukazując zarazem możliwości i ograniczenia ówczesnych koncepcji wychowawczych.

Dr Jennifer Wilde, urodzona i wychowana w Berlinie, studiowała archeologię klasyczną i muzeologię w Getyndze, Kolonii, Salonikach i Londynie. Pracowała między innymi w Niemieckim Instytucie Archeologicznym, Muzeum Azji Przedniej w Berlinie, Państwowym Muzeum Archeologicznym w Chemnitz oraz Muzeum Winckelmanna w Stendalu. W 2025 roku objęła kierownictwo Muzeum Hugenotów w Berlinie. W swojej pracy muzealnej szczególną wagę przywiązuje do zagadnień migracji i społeczeństwa miejskiego.

O kolekcji ilustracji Chodowieckiego oraz ilustracji związanych z jego twórczością w Bibliotece Gdańskiej Polskiej Akademii Nauk
Krystyna Sarnowska-Jackowska – historyczka sztuki. Od wielu lat związana jest z Gabinetem Grafiki Biblioteki Gdańskiej Polskiej Akademii Nauk. Jej zainteresowania badawcze koncentrują się na grafice i malarstwie od XVI do XVIII wieku. Jest autorką licznych artykułów naukowych.

Obyczaje w seriach. Kalendarzowe ryciny Chodowieckiego
Ilustracje przeznaczone do niewielkich kalendarzy kieszonkowych, najczęściej tworzące serie dwunastu przedstawień, stanowią największy zespół dzieł w twórczości Chodowieckiego. Niewielki format wymagał od artysty szczególnej zwięzłości i precyzji wypowiedzi artystycznej. W swoich rycinach kalendarzowych podejmował wszystko, czym żyła ówczesna opinia publiczna, przede wszystkim zaś obyczaje własnej epoki. Dzięki niezwykłemu zmysłowi obserwacji tworzył obrazy, w których odbiorcy mogli rozpoznać i oglądać samych siebie. Za sprawą swoich cykli publikowanych w masowym medium, jakim był kalendarz, Chodowiecki stał się artystą o największym zasięgu oddziaływania w krajach niemieckich swojej epoki. Niektóre z jego kompozycji zyskały status ikon oświecenia.

Dr Reimar Lacher przygotowuje w Gleimhaus w Halberstadt wystawę poświęconą kalendarzowym rycinom Chodowieckiego. W swoim wystąpieniu przedstawi ich tematykę, język obrazowy oraz specyfikę medialną poszczególnych serii.

Dr Reimar F. Lacher – historyk sztuki, pracownik naukowy Gleimhaus w Halberstadt. Jest autorem i redaktorem licznych monografii artystów oraz katalogów wystaw, w tym publikacji „Scherz – die heitere Seite der Aufklärung”, poświęconej żartobliwemu nurtowi rokoka i przygotowanej z okazji 300. rocznicy urodzin Johanna Wilhelma Ludwiga Gleima.

Dyskusja panelowa z udziałem prelegentek i prelegentów

www.copernicus-online.eu