Wychowywać, ale jak?

Solidne wykształcenie szkolne, oparte na jednolitych programach nauczania i realizowane przez profesjonalnie wyszkoloną kadrę nauczycielską, jest dla nas dziś czymś oczywistym. Podobnie jak ustalony program nauczania i wspólne zajęcia dla chłopców i dziewcząt. W XVIII wieku nauczanie szkolne znajdowało się głównie w rękach Kościoła, a lekcje prowadzono z wykorzystaniem katechizmu i zgodnie z nim. To dzięki reformatorom pedagogiki, takim jak Johann Bernhard Basedow z Hamburga, dzisiejsze nauczanie szkolne ma uporządkowaną strukturę i jest prowadzone w sposób obrazowy. W 1769 roku zaczął on wdrażać swoje koncepcje dydaktyczne i dotyczące pedagogiki religijnej do obszernego podręcznika, który był jednocześnie owocem jego wieloletniego doświadczenia jako prywatnego nauczyciela i dyrektora szkoły – tak zwanego „Elementarwerk”. Basedow był przekonany, że dzieci uczą się przede wszystkim na podstawie obrazów (nauczanie poglądowe) i dlatego postanowił zlecić ilustrację swojego „Elementarwerk”, który miał stać się swego rodzaju kompleksowym przewodnikiem dla rodziców i nauczycieli, znanemu już wówczas berlińskiemu miedziorytnikowi Danielowi Chodowieckiemu, cieszącemu się dużym uznaniem jako ilustrator książek. Na potrzeby tego czterotomowego dzieła Chodowiecki wykonał 100 miedziorytów, które dołączono do książki w postaci oddzielnych tablic. Tablicy te miały stanowić dla nauczycieli i uczniów pretekst do rozmowy, pozwalającej na powtórzenie i utrwalenie treści tekstów.

Podręcznik Basedowa jest książką w pełni mieszczańską, zawierającą tematy i sceny z codziennego życia mieszczańskiego, które stanowiły część rzeczywistości dzieci, takie jak na przykład jedzenie czy ubiór. Zgodnie z duchem oświecenia Basedow w centrum swojej narracji umieścił nie Boga, lecz człowieka. Skupiał się na przekazywaniu wiedzy merytorycznej, ponieważ tylko osoba wszechstronnie wykształcona może prowadzić samodzielne życie. Oprócz wiedzy merytorycznej Basedow przywiązywał dużą wagę do wychowania na moralnie dobrego człowieka, na wartościowego członka społeczeństwa. Dla niego dobre wychowanie było środkiem do poprawy przyszłego społeczeństwa. Tolerancja wobec obcych kultur i równouprawnienie religii były dla niego sprawą wielkiej wagi, o którą walczył przez całe życie.

Z okazji 300. rocznicy urodzin Daniela Chodowieckiego Kabinet Miedziorytów w Schwerinie prezentuje 50 dzieł ze swoich zbiorów, obejmujących 866 miedziorytów tego słynnego artysty. Ilustracje Chodowieckiego do fundamentalnego dzieła Basedowa będą stanowić centralny punkt wystawy, a uzupełnią je inne grafiki, poruszające przede wszystkim podstawowe kwestie moralne. Oczywiście dużą rolę odgrywają tu również różne oczekiwania wobec mężczyzn i kobiet. Aby wizualnie przekazać cnoty obywatelskie, Chodowiecki wykorzystywał silne kontrasty przedstawieniowe. Jego wielkim wzorem był w tym zakresie Brytyjczyk William Hogarth, którego cykl „Pracowitość i lenistwo” również będzie można obejrzeć na wystawie.

www.museum-schwerin.de

www.ssgk-mv.de